Określenie „szybkie buty do biegania” pojawia się dziś bardzo często w opisach nowych modeli. Producenci mówią wtedy o dynamice, zwrocie energii, responsywności i karbonowych płytkach, które mają pomagać w utrzymaniu wysokiego tempa. W praktyce nie chodzi jednak o jedną konkretną technologię. Sprawdź, co naprawdę sprawia, że but biegowy może być odczuwalnie szybszy.
Co znaczy, że but do biegania jest szybki?
Szybki but do biegania to taki model, który ułatwia utrzymanie wysokiego tempa. Nie chodzi tylko o niską wagę. Kluczowe jest to, jak but współpracuje ze stopą w czasie szybkiego kroku biegowego. Dobrze zaprojektowana podeszwa pomaga szybciej przejść od fazy lądowania do fazy wybicia. Dzięki temu bieg staje się bardziej płynny i efektywny.
W praktyce „szybkość” buta wynika z wielu elementów. Nowoczesne modele wykorzystują bardzo sprężyste pianki. Materiał ugina się pod obciążeniem, a potem oddaje część energii przy wybiciu. To daje wrażenie lekkiego „odbicia” i pomaga utrzymać szybkie tempo przy mniejszym wysiłku. Znaczenie ma też geometria podeszwy. Wiele szybkich modeli ma wyraźny rocker, czyli zaokrąglony profil przodu buta. Stopa szybciej przetacza się wtedy do przodu. Często pojawia się też płytka z włókna węglowego lub nylonu, która usztywnia konstrukcję i dodatkowo działa na zasadzie „trampoliny”. Wszystkie te elementy razem sprawiają, że but odczuwalnie sprzyja szybszemu bieganiu.
Oczywiście, but do biegania jest tylko jednym z ostatnich elementów biegowej układanki. W „wolnych” butach do biegania można się rozpędzić do wręcz sprinterskich prędkości. W dynamicznych, ,,szybkich” butach można truchtać, szurając noga za nogą. Jednakże na dłuższą metę w „wolnych” butach wygodniej biega się wolno, a w „szybkich” biega szybko.
Co odpowiada za dynamikę buta biegowego?
Dynamika buta biegowego nie wynika z jednego elementu konstrukcji. To efekt połączenia kilku rozwiązań w podeszwie i geometrii całego modelu. Największą rolę odgrywa sprężystość pianki, sztywność podeszwy oraz sposób, w jaki stopa przetacza się podczas biegu.
Lekkość i odchudzanie buta
Odchudzanie to pierwszy i najprostszy zabieg mający poprawiać dynamikę butów. Wszak, but ma swoją masę i tę masę musimy przenosić za każdym razem kiedy stawiamy kolejny krok biegowy. Na pierwszy rzut oka odchudzenie buta o powiedzmy 50 gramów może wydawać się niczym, ale jeśli przemnożymy to przez powiedzmy 35 tysięcy kroków w maratonie to zrobi się z tego całkiem okazała liczba. Im mniej na nogach tym naszym nogom lżej. To proste.
Odchudzanie przybiera obecnie różne formy. Odchudzane są cholewki, które są ultracienkimi i ultralekkimi siatkami. Podeszwa może być niższa, mniej amortyzowana lub może być wykonana z lżejszych pianek. But może też mieć mniejszą ilości gumy w wykończeniu bieżnika. Miejsc i obszarów gdzie można buty odchudzać jest wiele i każdy gram odchudzenia sprawia, że but mniej ciąży i teoretycznie można biec szybciej.
Nie da się jednak odchudzać butów w nieskończoność,. Inaczej w końcu doszlibyśmy do wniosku, że najszybciej biega się boso albo w skarpetach, a to niekoniecznie prawda i niekoniecznie najwygodniejszy sposób biegania. Lżejsza waga sprawia, że but jest ,,szybszy”, ale powinien mieć także inne rozwiązania sprawiające, że będzie bardziej dynamiczny.
Responsywne materiały i płytki z włókna węglowego
Drugim ważnym czynnikiem są materiały z jakich wykonane są „szybkie” buty. Często są nie tylko lekkie, ale także bardziej responsywne, czyli bardziej sprężyste od tych stosowanych w „wolniejszych” butach. Oznacza to że w momencie odbicia oddają część energii włożonej w momencie lądowania. Są to groszowe różnice, ale działa tu dokładnie taka sama zasada jak w przypadku niższej wagi. Może to nie być wyczuwalne przy biegu na kilka kilometrów, ale na dystansie maratonu i po wspomnianych 35 tysiącach kroków to, że but z każdym krokiem będzie oszczędzał ułamek energii włożonej w ruch stopy, będzie miało znaczenie.
Responsywność i dynamikę mogą zapewniać wszelkie dodatkowe usztywnienia działające na zasadzie ,,dźwigni” czy ,,trampoliny”. W momencie lądowania stopy uginają się pochłaniając część energii po to, aby w momencie wybicia stopy wrócić do pierwotnego kształtu oddając energię, jednocześnie sprawiając, że sami tej energii w ruch stopy włożymy o ułamek mniej. Obecnie najczęściej tego typu rozwiązania to wszelkie płytki i elementy z włókna węglowego, ale na podobnej zasadzie stosowane były i są też inne materiały: włókno szklane, nylon, polipropylen, poliuretan…
Kształt tych elementów i pianki, która je otacza, zaprojektowany jest pod kątem dynamicznego biegania z dosyć mocnym zaangażowaniem przędnej części stopy. Dlatego ,,szybkie” buty bywają tak wąskie i niestabilne pod piętą, a poszerzone i stabilne w części przedniej. Odzwierciedla to też fakt, że im szybsze tempo biegu tym zaangażowanie przedniej części stopy większe. Idąc dalej, są to bardzo często konstrukcje wygodne i praktyczne podczas szybkiego biegu, a niekoniecznie komfortowe przy biegu wolnym. Dlatego buty te nazywamy dynamicznymi.
Rocker, czyli wyprofilowanie
Kolejnym elementem stosowanym w ,,szybkich” butach jest tzw. „rocker”. Mowa tu o wyprofilowaniu buta. Może być on połączony z zastosowaniem elementów z włókien węglowych, szklanych, itp. ale nie musi. Jeśli spojrzymy na takiego buta z boku to potrafi mieć wręcz nienaturalnie podniesiony czub buta a czasami i piętę. Tworzy to łódkowaty kształt będący pomocą podczas przetaczania buta. Jest to rozwiązanie, które można spotkać zarówno w butach treningowych, czyli ,,wolnych” jak i tych ,,szybkich”.
W butach ,,wolnych” zakrzywienie odpowiada przetoczeniu stopy z pięty na palce, które zazwyczaj ma miejsce podczas wolnego biegu. Często jest łagodniejsze niż w butach ,szybkich”.
Buty ,,szybkie” mają często bardziej podniesiony wyłącznie dziób buta, aby maksymalnie przyspieszyć przetoczenie na place i wybicie z przedniej części stopy. ,,Szybkie” buty są tak wyprofilowane, aby przetoczenie na palce i wybicie stopy było jak najbardziej płynne, szybkie i dynamiczne.
Kiedy naprawdę skorzystasz z dynamicznych butów?
Najbardziej skorzystasz z dynamicznych butów wtedy, gdy w twoim treningu pojawia się wyższa prędkość. Nie ma sztywnej granicy co to jest „wyższa prędkość” ale przyjmijmy, że jeśli biegasz na treningu w tempach szybszych niż 5’00/km to w szybkich butach możesz poczuć różnicę. Przy tempie 4’00/km różnica będzie jeszcze większa,
Tego typu buty do biegania najlepiej sprawdzą się podczas interwałów, biegów tempowych i startów w zawodach. Sprężysta podeszwa i sztywniejsza konstrukcja pomaga wtedy utrzymać rytm biegu oraz efektywnie oddać energię przy wybiciu stopy. Przy spokojnych, wolnych rozbieganiach różnica jest zwykle dużo mniejsza, dlatego wielu biegaczy używa dynamicznych butów tylko w szybszych jednostkach.
Czy szybkie buty są dobre do codziennego biegania?
Szybkie buty biegowe projektuje się przede wszystkim z myślą o tempie i efektywności. Komfort oraz stabilność schodzą często na drugi plan. Podczas codziennych, wolnych rozbiegań ich zalety są więc znacznie mniej odczuwalne. Cechy, które pomagają przy szybkim biegu, mogą wtedy działać na niekorzyść.
Sprężysta i miękka podeszwa, wąska konstrukcja czy agresywna geometria potrafią zmniejszać poczucie stabilności, zwłaszcza w tylnej części buta. Przy wolnym tempie staje się to dużo bardziej odczuwalne niż podczas dynamicznego biegu. Z tego powodu szybkie modele nie zawsze sprawdzają się jako buty do codziennych treningów. Warto też pamiętać, że wiele z nich ma ograniczoną trwałość, dlatego częściej wykorzystuje się je w rotacji – głównie na szybkie jednostki i starty w zawodach.
W praktyce wielu biegaczy używa takich modeli tylko w wybranych jednostkach treningowych. Na co dzień lepiej sprawdzają się buty bardziej komfortowe i stabilne, które łatwiej znoszą dużą objętość kilometrów i leniwe spokojne bieganie. Szybki model można wtedy traktować jako drugi but w rotacji. Wyciąga się go wtedy, gdy w planie pojawia się tempo, interwały albo start w zawodach.
